การด่าทอ ใส่ร้าย หรือแฉบุคคลอื่นลงเฟซบุ๊ก ติ๊กต็อก X หรือไลน์กลุ่ม อาจมีความผิดอาญาหลายข้อหาพร้อมกัน และถูกฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งอีกคดี บทความนี้สรุปหลักกฎหมายที่ต้องรู้ทั้งหมด (เนื้อหาทั่วไปเพื่อความรู้ ไม่ใช่คำปรึกษาเฉพาะคดี)
หมิ่นประมาทออนไลน์ผิดกฎหมายอะไรบ้าง
- หมิ่นประมาทด้วยการโฆษณา (ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328) — โพสต์ประจานลงโซเชียลถือเป็นการ “โฆษณา” โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 200,000 บาท หนักกว่าหมิ่นประมาทธรรมดา (มาตรา 326) ที่โทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี
- พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ มาตรา 14(1) — ถ้าข้อความที่โพสต์เป็นเรื่องเท็จและทำให้ผู้อื่นเสียหาย อาจเข้าข่ายนำเข้าข้อมูลเท็จสู่ระบบคอมพิวเตอร์ โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท (ข้อควรระวัง: ถ้าเป็นเพียงคำด่าหยาบโดยไม่มีข้อเท็จจริง ศาลฎีกาวางแนวว่าไม่เข้าข่ายมาตรานี้ แต่ยังผิดหมิ่นประมาทอยู่)
- เรียกค่าเสียหายทางแพ่ง (ประมวลกฎหมายแพ่ง มาตรา 423) — ผู้เสียหายฟ้องเรียกค่าเสียหายต่อชื่อเสียง เกียรติยศ และรายได้ที่เสียไป พร้อมขอให้ศาลสั่งลงโฆษณาคำพิพากษาโดยจำเลยออกค่าใช้จ่ายได้
องค์ประกอบความผิด 4 ข้อ (ขาดข้อใดข้อหนึ่ง = ไม่ผิด)
- มีการใส่ความ — กล่าวหาว่ากระทำเรื่องเสียหาย เช่น โกง ทุจริต มีชู้ ติดหนี้
- ต่อบุคคลที่สาม — มีคนอื่นเห็นหรือทราบข้อความ ไม่ใช่ด่ากันสองคน
- น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง — วิญญูชนทั่วไปฟังแล้วดูหมิ่นเกลียดชัง
- โดยเจตนา — รู้ว่าข้อความอาจทำให้เสียหายแล้วยังโพสต์ (แชร์ต่อโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ก็อาจเข้าข่ายได้)
คนแชร์ต่อผิดด้วยหรือไม่
ผิดได้ การกดแชร์ รีโพสต์ หรือแคปไปโพสต์ใหม่ ถือเป็นการ “เผยแพร่” ซ้ำด้วยตนเอง ศาลเคยพิพากษาแล้วว่าผู้แชร์ต้องรับผิดเช่นเดียวกับผู้โพสต์ต้นทาง ส่วนการกดไลก์หรืออีโมจิเพียงอย่างเดียว โดยทั่วไปยังไม่ถือว่าเผยแพร่ แต่คอมเมนต์ผสมโรงด่าด้วยย่อมเสี่ยง
ข้อยกเว้นที่โพสต์ได้ไม่ผิด
- ติชมโดยสุจริต (มาตรา 329) — วิจารณ์การทำงานของบุคคลสาธารณะ รีวิวสินค้า/บริการตามจริง ด้วยถ้อยคำสุภาพ ไม่หยาบคายเกินเหตุ
- พิสูจน์ได้ว่าเป็นความจริงและเป็นประโยชน์ต่อสาธารณะ (มาตรา 330) — เช่น เปิดโปงการทุจริต แต่ห้ามพิสูจน์เรื่องส่วนตัวที่ไม่เป็นประโยชน์สาธารณะ
โดนหมิ่นประมาททำอย่างไร (เช็กลิสต์เก็บหลักฐาน)
- แคปหน้าจอให้เห็นครบ — ข้อความ ชื่อบัญชี URL วันเวลา จำนวนแชร์/คอมเมนต์
- บันทึกวิดีโอหน้าจอขณะเลื่อนดูโพสต์ กันข้ออ้างว่าตัดต่อภาพ
- อย่าตอบโต้ด้วยถ้อยคำหมิ่นประมาทกลับ — จะกลายเป็นต่างฝ่ายต่างผิด
- ลงบันทึกประจำวัน / ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน พร้อมหลักฐาน
- ปรึกษาทนายก่อนครบกำหนด — คดีอาญาต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำ (มาตรา 96) เกินกำหนดฟ้องอาญาไม่ได้ ส่วนคดีแพ่งอายุความ 1 ปี
ถามตอบที่พบบ่อย
ฟ้องได้เงินเท่าไหร่? ขึ้นกับความเสียหายจริง ฐานะคู่กรณี และความแพร่หลายของโพสต์ คดีคนธรรมดาเรียกกันหลักหมื่นถึงแสน คดีธุรกิจเสียหายเรียกได้สูงกว่ามาก
ขอลบโพสต์ได้ไหม? ขอให้จำเลยลบได้ในคำฟ้อง และแจ้งแพลตฟอร์ม (เฟซบุ๊ก/ติ๊กต็อกมีช่องทางรายงาน) ลบตั้งแต่เนิ่นๆ ลดความเสียหายและเป็นผลดีต่อการเจรจา
คู่กรณีอยู่ต่างประเทศฟ้องได้ไหม? ถ้าผลความเสียหายเกิดในไทยและพิสูจน์ตัวตนผู้โพสต์ได้ มีช่องทางดำเนินคดี แต่ขั้นตอนซับซ้อนกว่ามาก ควรปรึกษาทนายก่อน
ถูกหมิ่นประมาทออนไลน์ ปรึกษาทนายความเพื่อประเมินรูปคดี → หากท่านตกเป็นผู้ต้องหาคดีอาญา จากการโพสต์ ก็มีสิทธิที่ควรรู้เช่นกัน